Behobia: 1919ko hogei korrikalarietatik hogeita hamar milara

Behobiak bere irteeraren izena darama: Irungo Behobia auzoa, muga egiten duen Bidasoako zubiaren ondoan. Handik Donostiara hogei kilometro daude errepidez, eta distantzia hori da ehun urte baino gehiagotan aldatu ez den gauza bakarra: lasterketak hiru garai izan ditu, bi formatu eta lau helmuga desberdin.

Lehen garaia: 1919tik 1926ra

Lehen Behobia 1919ko martxoaren 30ean korritu zen, hogei bat atletarekin. Juan Muguerzak irabazi zuen, ordubete, 17 minutu eta 50 segundotan.

Zortzi urtez jarraian korritu zen, 1926ko martxoaren 28ra arte, eta denbora horretan helmuga mugitu egin zen dagoeneko: 1920koa Atotxako futbol zelaira iritsi zen, eta 1924an irteera aldatu zen hogei kilometroak Gran Kursaal kasinoaren parean betetzeko. Urte horietakoa da antolakuntzak oraindik aipatzen duen denbora bat ere: Henri Dalièrek Gaintxurizketa 27 minutu eta 55 segundotan igo zuen 1920an.

Bigarrena: erreleboak, 1936tik 1963ra

Itzuli zenean, 1936an, Behobia beste lasterketa bat zen: lauko taldeka, korrikalari bakoitzak bost kilometro. Garai honetako lehena, 1936ko martxoaren 29an, Euzko-Gaztedi taldeak irabazi zuen, ordubete, 7 minutu eta 29 segundotan.

Gutxi iraun zuen: 1936ko estatu kolpeak eta gerrak 1941era arte eten zuten, eta gero beste bi geldialdi izan ziren, 1949ra arte eta 1951ra arte. Erreleboen azkena 1963an izan zen, harresiak botatzearen 150. urteurreneko jaien barruan, eta garai honetako errekorra utzi zuen: C.A. Jaizkibel, ordubete, minutu bat eta 26 segundotan.

Hirugarrena: Fortuna, 1979tik

Hamasei urtez ez zen Behobiarik izan, eta ia ez zen haren oroitzapenik geratzen. 1979an, Pancho Gómezek Fortuna Kirol Elkarteko zuzendaritzari berreskuratzea proposatu zion, eta urte hartan itzuli zen 15. edizio gisa, mila bat lagunekin. Harrezkero Fortunak antolatzen du, eta harrezkero ez da hazteari utzi:

• 2002: kupoa lehen aldiz betetzen da, 11.000 partaiderekin, eta txip bidezko kronometraketa iristen da.
• 2014: 30.000ra iristen da, harrezkero urtero gainditu den kopurua.

Helmuga beti itzuli da Bulebarrera, 1997an eta 1998an izan ezik, obrek Argentinar Errepublikaren pasealekura eraman zutenean. 2000tik Bulebar berrian dago.

2014an, 50. edizioan, lasterketak 1919ko ibilbidea berreskuratu zuen, N-1 zaharretik, eta Miracruzko gainerako igoera estreinatu zuen, harrezkero iristean denek aipatzen duten aldapa. Gaur korritzen den ibilbidea da, eta horregatik antolakuntzak bi errekor taula ditu: 1979tik 2013rako ibilbidearena eta gaurkoarena.

1979tik bertan behera geratu den edizio bakarra 2020koa da, COVID-19 dela eta. 2021ean itzuli zen.

Errekorrak

• Gaurko ibilbidean, 2014tik: Chakib Lachgar, 59:56 (2023), eta Katherine Tisalema, 1:09:34 (2025).
• 1979-2013koan: Alberto Juzdado, 59:19 (1996), eta Tirhas Gebre, 1:08:07 (2011).

Behobian ordubetetik jaistea arraroa da: sailkapen historikoan Juzdadok (hiru aldiz), Philip Rugutek, Benjamin Rotichek eta Lachgarrek lortu dute, eta gaurko ibilbidean hark bakarrik.

Nork irabazi duen gehien

• María Luisa Irizar da, antolakuntzaren arabera, «Behobiako Erregina» bakarra: zazpi aldiz irabazi zuen, 1980an, 1983an, 1984an, 1985ean, 1993an, 1994an eta 1995ean, laugarrenaren eta bosgarrenaren artean zortzi urte zirela.
• Alfonso Álvarez Valerak (1981, 1983, 1985, 1986 eta 1987) eta Alberto Juzdadok (1995, 1996, 1999, 2003 eta 2004) bost dituzte bakoitzak.
• Chema Martínezek lau jarraian irabazi zituen, 2005etik 2008ra, lasterketako segidarik luzeena.
• Rocío Ríosek hiru irabazi zituen (1996, 1998 eta 2001), eta 1998an 1:08:54 egin zuen, 2011ra arte emakumeen markarik onena izan zena.
• Ibilbide berrian errepikatzen dute Carles Castillejok, hiru jarraian 2015etik 2017ra, Aroa Merinok, hiru jarraian 2016tik 2018ra, eta Chakib Lachgarrek, 2019an, 2023an eta 2024an.

Azkena, 2025ekoa, Raúl Celadarentzat (1:01:28) eta Katherine Tisalemarentzat (1:09:34) izan zen; egun hartan gaurko ibilbideko emakumeen errekorra hautsi zuen.

1919tik geratzen dena

Gaurko Behobia leku beretik ateratzen da, errepide beretik doa eta Juan Muguerzarenak igo zuen Gaintxurizketa bera igotzen du. Gainerakoa aldatu egin da: hogei bat atletatik hogeita hamar milara, martxotik azarora, Kursaal ondoko helmugatik Bulebarrera, eta Miracruz amaieran.