Donostia egun batean, bakarra duenarentzat

Donostia txikia da, eta horrek ahalbidetzen du egun batean ikustea: merezi duen ia guztia bi mendiren artean eta badia baten ertzean dago, eta oinez egiten da. Ez du ahalbidetzen, ordea, dena ikustea. Egun batek Alde Zaharrerako, Urgullerako, badia osorako eta Groseko gau baterako ematen du, eta ez askoz gehiagorako, eseri eta bazkaldu nahi bada.

Beraz, ibilbide hau hori da: egun bat oinez, goizean eta arratsaldean ekialdetik mendebaldera eta gauean berriro ekialdera, hankek edo denborak ematen ez badute kendu daitekeenarekin. Kanpoan gelditzen dena, amaieran.

Hasi aurretik: maleta eta itsasaldia

Maleta, lehenik. Ekipajearekin iritsi eta gau horretan bertan doanak bi konsigna ditu, hogeita lau orduz irekita: Lock & Enjoy!, Sarriegi plazan, Alde Zaharraren bihotzean, interneten erreserbatzen diren armairu digitalekin, eta San Sebastián Lockers, autobus geltokiaren beheko solairuan, tren geltokiarekin lotuta dagoena. Lehenengoa eguna hasten den lekuan dago; bigarrena, bidaia autobusez jarraitzen badu, eguna amaitzen den lekuan.

Ibiltzeko oinetakoak. Egun osoa oinez da, Urgullera igoera batekin eta harrizko kaleetan buelta askorekin.

Itsasaldia, begirada batean. Horrek erabakitzen du pasealekuaren orduan Kontxak zenbat hondar duen eta Haizearen Orraziak lurretik ura botako duen ala ez. Mugikorrean begiratzen da irten aurretik.

Goizean: Alde Zaharra eta Urgull

Goiz hasten da, eta azokatik. Alde Zaharraren beheko izkinan dago Bretxa: goialdea merkataritza gune bat da, baina behean baserritarrak daude oraindik, egun horretan baserritik ekarritakoarekin: zer dagoen sasoian ikusteko lekurik azkarrena da. Hiriko azokek, banan-banan, beren gida dute.

Hortik, Alde Zaharra hamar minututan zeharkatzen da muturretik muturrera, eta komeni da zer zapaltzen den ulertzea: ez da Erdi Aroko hirigune bat, 1813ko sutearen ondoren altxatutako XIX. mendeko auzo bat baizik. Bizirik iraun zutenak muturretako bi elizak dira. Kale Nagusiaren amaieran, Urgullen harkaitzaren kontra sartuta, Andre Mariaren fatxada barrokoa; beste muturrean, gotikoa eta iluna, San Bizente, hirian zutik dagoen eraikinik zaharrena.

Tartean, Konstituzio plaza, zezen plaza zenekoak diren balkoi zenbakidunekin. Eta Andre Mariaren ondoan, Trinitate plaza, mendiaren azpiko harrizko patio bat, urte gehienean hutsik egoten dena eta uztailean Jazzaldiko agertokirik bilatuena dena.

Urgullerako igoera ondoan hasten da, Zuloaga plazan, eta ordu erdi luzea eramaten du bide zabaletan barrena. Goian dago Motaren gaztelua, Historiaren Etxearekin —hiria kontatzen duen udal areto bat, doan bisitatzen dena— eta Donostia erdiak ikusten duen Jesusen Bihotzarekin. Baina aldapa justifikatzen duena bista da: hortik behin betiko ulertzen dira badia itxia, erdiko uhartea, parean Igeldo eta beste aldean zabalik dagoen Zurriola. Hasteko modurik onena da, egunaren gainerakoa handik ikusten dena ibiltzea delako.

Jar edo ken daitezkeen bi geldialdi, denboraren eta gogoaren arabera:

• San Telmo, euskal gizartearen museoa, igoera hasten den lekuan bertan dago, XVI. mendeko komentu batean. Jaieguna ez diren astelehenetan itxita dago.
• Aquariuma, moilaren amaieran, portua bukatzen den lekuan. Haurrekin joanez gero edo euria egiten badu, barruko planik onena da.

Udan, gainera, portutik Santa Klara uhartera motorrak ateratzen dira. Txango polita da, baina goiz erdia jaten du: egun bakarrarekin, hobe goitik begiratzea.

Eguerdian: barra

Urgulletik goserekin jaisten da, eta ordu onean: Alde Zaharrean, eguerdiko ordu batean barra hiruretakoa baino hobea da, bistan dagoena denbora gutxiago daramalako jarrita. Beroa arbelatik eskatzen da, ez da erakusmahaitik hartzen.

Fitxa duten zenbait barra, itsu-itsuan ez joateko:

• Txepetxa, Arrandegi kalean, antxoaren taberna da duela mende bat baino gehiagotik. Txangurro kremaduna da izarra.
• Ganbara, San Jeronimo kalean, barraren gaineko perretxiko mendiarekin; iraila eta azaroa bitartean betetzen da benetan.
• Borda Berri, Fermin Calbeton kalean, sukaldaritza txikian: barran eskatzen diren plater txikiak.
• La Viña, Abuztuaren 31 kalean, gaur Europa erdian kopiatzen den gazta tartarena. Arratsalde erdian ilara egoten da; bazkal orduan errazago sartzen da.
• Txakolina Taberna, kale berean, familiak berak Alkizan egiten duen txakolina zerbitzatzen du.
• La Barra de Kojua, Portu kalean, eseri nahi duenarentzat: mahaiak dituen aretoa du, Alde Zaharrean ugari ez dena.

Zure eguna astelehena bada, kontuz: Alde Zaharreko taberna askok egun horretan ixten dute, eta ez beti berberek. Aukeratu aurretik, begiratu ordutegia bere fitxan, hura baita eguneratzen dena.

Gildak, hiriko pintxoak, bere historia eta bere gida ditu. Eta barra ez den Alde Zaharra —mende bateko dendak, elkarteak, jangelak— auzoaren gidan kontatzen da.

Arratsaldean: badia, muturretik muturrera

Bazkaldu ondoren, badia ekialdetik mendebaldera egiten da, Udaletxetik harkaitzaren amaieraraino. Alde Zaharretik Alderdi Eder lorategietatik ateratzen da, Udaletxearen aurrean —kasinoa izan zen—, eguzkitako itxuran inausitako tamarindoekin eta betiko zaldiko-maldikoarekin, eta Kontxako pasealekua hartzen da.

Baranda zuriaren pasealekua da, eta hogei minutu pasatxoan ibiltzen da osorik Miramar jauregiraino, Maria Cristina erreginaren udako jauregira, Kontxa eta Ondarreta bereizten dituen Loro Puntaren gainean. Eraikina ez da bisitatzen, baina lorategiak publikoak eta doakoak dira, eta goiko zelaitik bi hondartzak batera ikusten dira: kale mailako puntu bakarra da, bi hondartzak bat bera direla ulertzen dena.

Beste aldean dago Ondarreta, Antiguako hondartza, eta haren hondarraren amaieran harkaitza hasten da. Bost minutu gehiago eta Haizearen Orraziraino iristen da: Eduardo Chillidaren altzairuzko hiru piezak, badiaren amaierako harkaitzetan finkatuta, Peña Gancheguiren plaza aurrean dutela. Itsasgoran eta itsaso handiarekin, lurreko zuloek ura eta zarata botatzen dituzte. Doan ikusten da, edozein ordutan. Guztira, Alde Zaharretik Orraziraino hogeita hamabost bat minutu daude oinez, gelditu gabe.

Badia goitik ikusteko, Igeldoko funikularra Ondarretaren amaieratik ateratzen da, Funikularraren plazatik, eta minutu gutxitan igotzen da 1912ko egurrezko bagoiarekin. Goian daude begiratokia eta jolas parkea, Espainian martxan dagoen zaharrena: ezerk ez du azkar biratzen eta dena badiari begira dago. Ordutegiak asko aldatzen dira denboraldiaren arabera eta neguan askoz gutxiago irekitzen du; beraz, geltokiraino joan aurretik begiratzen dira.

Antiguak, Ondarretaren atzean dagoen auzoak, bere gida du. Eta osteguna bada, arratsaldeko zazpietatik aurrera pintxo-potea dago bertako tabernetan.

Arratsaldean euria egiten badu

Badia euripean ibil daiteke, baina ez da gozatzen. Aldaketarik errazena Egiara joatea da, trenbidearen beste aldera, Bulebarretik hamar minutura oinez: Tabakalera, tabako fabrika zaharra, doan bisitatzen da, eta erakusketak, Filmategia eta goian bistadun terraza bat ditu; astelehenetan itxita dago. Ondoan dago Cristina Enea parkea, atertzen duenerako. San Telmok eta Aquariumak, goizean sartu ez bada, berdin balio dute. Gainerako guztia Donostia euripean gidan dago.

Arratsalde beheran: ibaiaren beste aldera

Ekialdera itzultzeko, Ondarretatik Alde Zaharrera ordu erdi dago oinez Kontxatik, eta gehiago ezin duenak dbusa du, hiriko autobusa: nola ordaintzen den eta zein txartel komeni den, Donostian mugitzeko gidan.

Urumea gurutzatzen da eta, zubiaren beste aldean, Kursaaleko bi kubo beiradunak daude, Rafael Moneorenak: Zinemaldiaren, Jazzaldiaren eta Musika Hamabostaldiaren auditorioa. Ondoan dago Zurriola, itsasoari zabalik dagoen hiriko hondartza bakarra eta horregatik surfarena: arratsaldeko azken orduan oraindik jendea dago uretan, urtarrilean ere bai. Pasealekuak Saguesera jarraitzen du, amaierako esplanadara, hiria amaitu eta Uliaren magala hasten den lekura. Hondoko itsasoarekin olatuak lehertzen ikusteko lekurik onenetakoa da, eta barandara hurbiltzeko txarrenetakoa.

Gauean: Gros

Gros auzokidez beteta jarraitzen duten barren auzoa da, eta gaurko pintxo afaria hemen egiten da. Hiru edo lau geldialdi nahikoa dira:

• Bergara, Artetxe Jeneralaren kalean, barran hirurogei pintxo baino gehiagorekin, hotzak eta beroak.
• Gure Txoko, Usandizaga kalean, beroak unean bertan egiten dituena. Hogei leku ditu: esertzeko, erreserbatu egiten da. Igande arratsaldean eta astelehenean itxita dago.
• Urtxori Bi, Berminghan kalean, auzoko klasiko bat: bakailaoa hainbat modutan eta piperminak. Asteazkenetan itxita dago.
• San Francisco 33, Saguesen bertan, Zurriolaren amaieran, pasealekua han bukatzen duenarentzat.

Osteguna bada, are hobeto: arratsaldeko zazpietatik aurrera Groseko pintxo-potea da, pintxoa eta zuritoa prezio itxian tabernaz taberna, auzoa ulertzeko modurik azkarrena. Grosen gainerakoa bere gidan dago.

Eta gilda bere lekuan nahi bada, Casa Vallés, jaio zen Errege Katolikoen kaleko taberna, Erdialdean dago, Artzain Onaren ondoan: Grosetik hamar minutura zubia gurutzatuta, eta bidean, gaua erdigunean edo geltokian amaitzen bada.

Kanpoan gelditzen dena

Egun batek ez du denetarako ematen, eta komeni da zer uzten den jakitea:

• Ulia, ekialdeko mendia, goiz oso bat da itsasargiraino eta Pasai Donibanerako kostaldeko bideraino doazen bidezidorretan.
• Egia, Tabakalerarekin eta Cristina Enearekin, euriagatik beharrik izan ez bada.
• Surfa, Zurriolan goiz batean eskola batekin ikas daitekeena; surfaren gidan kontatuta dago.
• Santa Klara uhartea, udan.

Eguna bi bihurtzen bada, hortik jarraitzen da.