Asier Olaizola: «Desberdin pentsatzea ez da arazoa; batzen gaituena aurkitzea da garrantzitsua»

Zinemaldiaren hamar ediziotan aritu zara aurkezle eta moderatzaile bezala. Zer ikusi duzu jaialdiaren barrutik, besaulkitik ikusten ez dena?

Zinemaldiko moderatzaile gisa, harreman zuzena duzu gonbidatuekin, eta haien ondoan egoten zara, bai publikoaren aurrean, bai atzealdean. Pertsonak ezagutzen dituzu, beren bertute eta akatsekin, beren urduritasun, segurtasunik ez, beldur eta egoekin. Gertutik ikusten duzu nola moldatu behar duten direnaren eta beren irudi publikoaren artean. Baina jaialdia gauzatzeko lanean ari garen pertsonen sarea ere ezagutzen duzu, eta haren parte zara. Eta askotan ikusten ez den zerbait da jaialdi, filmaketa edo edozein ekitaldiren atzean dagoen ahalegina eta dedikazioa. Estreinaldi bat egin ahal izateko edo zure aktore gogokoena alfonbra gorrian ikusteko, ehunka pertsona ari dira lanean. Sare horren parte zarenean jabetzen zara argi zinemaren industriaren tamainaz.

Baina jaialdia eta zinemaren mundua ez ditut Zinemaldiko lantaldeko kide gisa bakarrik ezagutzen. Aktore gisa egin dudan ibilbideak moderatzaile gisa dudanaz bestelako ikuspegia ematen dit, eta industrian hainbat eginkizunetan aritzea aberasgarria da. Produkzio-laguntzaile eta casting-laguntzaile gisa lan egin dut, eta beste esparru horietatik jasotako ikuspegiak eragina du bai idazteko dudan moduan, bai aktore gisa egiten dudan lanean, kontzienteago naizelako aktore baten lana inguratzen duen guztiaz.

«Un instante» zinemaren eta jaialdien munduan girotuta dago. Zenbat dago Donostiatik eta Zinemalditik trilogian?

Trilogiak aurrera egin ahala, Donostiak eta Zinemaldiak gero eta presentzia handiagoa dute. «Un instante» eleberrian oraindik ez dakigu Carlos Donostian jaio zela; beraz, «(In)esperado» bigarren zatian ezagutzen dugu Carlosen alderdi hori, eta, gainera, eleberri horretan Zinemaldira bidaiatzen dute. Trilogiak bi jaialdi bisitatzen ditu: Cannesekoa eta Zinemaldia. Biak jaialdira doazen izar baten eta aktore baten ikuspegitik erretratatuta daude; horri esker, normalean ikusten ez ditugun dinamiketan murgiltzen gara.

«(In)esperado» eleberrian Donostiari egindako omenaldi bat ere badago, eta, nire eleberri guztietan bezala, gai konplexuak agertzen dira, dena ez baita zuri edo beltz. Eleberri bakoitzak pertsonaietan sakontzen du, eta haiek osatzen dituzten geruzak ezagutzen laguntzen digu. Pertsonaiek berek ere aurrean dituzten erronken aurrean nola erantzuten duten ikusita deskubritzen dute nor diren. Era berean, trilogian zinemaren eta jaialdien mundutik ikusten dena eta ikusten ez dena ezagutzen dugu; horrek sartzeko aukerarik ez duen lekuetan sartzeko aukera ematen dio irakurleari.

Donostia eta Madril artean bizi zara. Zer ematen dizu hemendik idazteak?

Bizi zaren lekutik ateratzea oso aberasgarria da. Bidaiatzeak eta leku berriak ezagutzeak aukera ematen dizu zeure jatorrizko lekua beste ikuspegi batetik begiratzeko. Mundua ezagutzen duzuna baino askoz zabalagoa dela ikusten duzu; «normal» hitzak oso jokabide eta ohitura desberdinak izendatzen dituela ikasten duzu, eta horrek zure ikuspegia aberasten du. Baina zeure sustraiak gehiago balioesten eta estimatzen ere laguntzen dizu.

Madril eta Donostia oso hiri desberdinak dira. Madrilen bertan oso bizimodu desberdinak elkartzen dira, eta horrek izaera eta bizitzeko modu askotarikoak ezagutzeko eta aztertzeko aukera eman dit. Aberasgarria iruditzen zait. Hori eleberrietako pertsonaien aniztasunean islatzen da. Bakoitzak bere nortasuna eta bizitza ulertzeko eta bizitzeko modua dauka. Aldi berean, Donostiakoa izateak —nortasuna oso zehaztuta duen eta bizitza sinpleagoa den hiri batekoa izateak— pertsonaia bakoitzari ezaugarri zehatzagoak ematen laguntzen dit. Askok trilogiaz nabarmentzen dutena da gatazkaren gainetik —gatazkarik badago eta— pertsonaien arteko errespetua eta maitasuna daudela. Agian, bi hiriren artean bizitzeak gehien eragin didan ideia hau da: desberdin pentsatzea ez dela arazoa; maitasunetik eta errespetutik batzen gaituen hori aurkitzea dela garrantzitsua, betiere norberaren buruari leial izanda.

Gainera, Geografian lizentziatua naizenez (UAM), nire prestakuntzaren zati bat lurraldea bere inguruabar zehatzen arabera aztertzen ikastean oinarritu da, eta, jakina, bidaiatzean eta oso errealitate desberdinak ezagutzean.

Zergatik bisexualitatearen eta LGTBIQ+ identitateen zinemako irudikapenari buruzko solasaldi bat, eta zergatik Gehitun?

Elementu deigarrienetako bat, kritikak ere nabarmendu duena, hiruren arteko harreman afektibo osasuntsua da. Carlos bisexuala, Sara heterosexuala eta James gaya izatea ez da kasualitatea. Hasieran, James iristean bikotea hausteak drama eragiten badu ere, lehen min hori gainditu ondoren, adiskidetasunean eta elkarrekiko errespetuan oinarritutako hiruren arteko lotura afektibo osasuntsua sortzen da. Horrelako hiruko harremanetan ohikoena lehia sustatzea izaten den arren, niri interesgarriagoa iruditzen zait elkar ulertzeko bideak bilatzea eta gatazka nahiz sexu- eta identitate-aniztasuna irudikatzeko modurik ohikoenetatik aldentzea.

Bestalde, sexu-orientazioak garrantzia izaten jarraitzen du zinemaren munduan eta bizitzan. Pertsona askoren bizitzan eta egunerokoan eragina du oraindik, gizarteak gauza asko baititu konpontzeko. Bitxia da ikustea gizon heterosexual askori oso gogorra egiten zaiela Carlosen eta Jamesen arteko istorio afektiboa. Deserosotasun hori oso esanguratsua da, eta niri, idazle gisa, interesgarria iruditzen zitzaidan bisexualitatea aztertzea, beharbada errespetu gutxien jasotzen duen sexu-orientazioa delako, baita LGTBIQ+ kolektiboko kide batzuen aldetik ere. Askotan bisexualitatea trantsizio-etapa bat dela uste izaten da, eta ez da beti horrela. Lagun bisexualekin beren errealitateaz hitz egin ondoren, interesgarria iruditu zitzaidan hori eleberrietan aztertzea.

Aktore gisa, antzezten ditugun pertsonaiak ulertzeko prestatzen gaituzte. Hori funtsezkoa da, pertsonaia ulertzen baduzu ez baituzu epaitzen, eta bizitzarako ere oso ariketa aberasgarria iruditzen zait. Harritu egiten nau zinemako ikusleek eta irakurleek pertsonaien ezaugarriak egileei egozteak. Kasu askotan pertsonaiek badute egilearengandik zerbait, eta beste batzuetan ez, geureak ez diren jarrerak eta bizitzak ulertzea bilatzen baitugu. Aktoreen kasuan, are handiagoa da aktorea eta pertsonaia nahasteko joera. «Norberarena ez dena ulertzea» oso kontzeptu interesgarria iruditzen zait solasaldi honetarako edo beste edozeinetarako.

Gehitu da lekua, LGTBIQ+ gaiei buruzko elkarrizketetan erreferentea delako eta oso ibilbide baliotsua duelako; eta, hain zuzen ere, elkarrizketarako prest dagoelako. Hortik abiatuta, batzen gaituzten puntuak aurki ditzakegu. Ezagutzen dut ikastetxeetan egiten duten lana, baina solasaldia hemen, elkartean, egingo dugu, baita proposamena onartu dutelako ere.

Zer film edo pertsonaia gomendatuko zenioke zerbait ikusita edo irakurrita etorri nahi duenari?

Ikus dezaketen filmetako bat «Conociendo a Julia» da, eta, jakina, Sorogoyenen «El ser querido» ere interesgarria da, filmaketa bat barrutik nolakoa den oso ondo islatzen duelako. Arrakasta izan duen edozein aktoreren biografiak barruko ikuspegi bat emango du, bereziki aktoreak berak idatzia bada. Esaterako, Libros Cúpulak argitaratutako Al Pacinoren «Sonny Boy» autobiografiak.

Nori zuzenduta dago solasaldia? Izena eman behar da? Eta zer hizkuntzatan izango da?

Etorri nahi duen edonorentzat da solasaldia. Gaztelaniaz eta euskaraz egingo dugu, baina ingelesa ere erabil dezakegu. Hiru hizkuntzak hitz egiten ditut, eta, beraz, bertaratzen direnetara egokituko gara. Edonor izango da ongi etorria; ez da izena eman behar, eta sarrera doakoa izango da, edukiera bete arte.

Trilogia ez dago soilik LGTBIQ+ gaiak lantzen dituzten eleberri gisa planteatuta. Kolektibo horretako pertsonaiak daude, eta, beraz, LGTBIQ+ komunitateari zein hartatik kanpo daudenei interesatzen zaizkien gaiak jorratzen dira. Garrantzitsua iruditzen zait bakoitzaren sexu-orientazioa normaltasunez hartzea; horregatik, egokiena litzateke LGTBIQ+ errealitatea ezagutzen dutenak nahiz ezagutzen ez dutenak etortzea, betiere elkarrekiko errespetuz eta besteari entzuteko gogoz elkartzeko prest badaude.

Esan bezala, eleberriek beste gai asko ere lantzen dituzte. Oraingoan, besteak beste, bisexualitatearen ikusezin bihurtzea, sexu-identitatea, homofobia, zinemaren munduko errealitatea eta norbera izateko gaitasuna izango ditugu hizpide. Baina etortzen denak hobeto ezagutuko du zinemaz, kazetaritzaren balioaz, adiskidetasunaz, gatazka geopolitikoez eta baita adimen artifizialaz eta klima-aldaketaz ere hitz egiten duen trilogia bat. Batez ere, harrapatu, entretenitu eta agian pentsaraziko dion unibertso bat deskubrituko du. Bertaratzen denak Carlosen, Sararen, Jamesen, Enriqueren eta Kateren unibertsoa ezagutuko du, edo hartan sakonduko du, trilogiako beste pertsonaia batzuenarekin batera.

Gainera, trilogia osoa zozkatuko da bertaratutakoen artean, nik sinatuta.