Donostia doan: ezer ordaindu gabe eta merezi duena

Donostiak garestiaren fama du, eta hala da lo egiteko eta afaltzeko. Gainerako guztirako, ez hainbeste: hiri hau ospetsu egiten duenak ez du leihatilarik. Badia, pasealekua, ixten duten bi mendiak eta Haizearen Orrazia denboralean diruzorroa atera gabe ikusten dira, eta teilatupean uste baino askoz gehiago dago.

Gida hau beti doakoa denari buruzkoa da, ez egun jakin batean doakoa denari buruzkoa. Bigarrenerako agenda dago, eta horretarako bakarrik iragazki bat du: Donostiako plan doakoak, egunez egun.

Kostaldea, puntatik puntara

Lehena da, eta onena. Hiru hondartzak —Kontxa, Ondarreta eta Zurriola— publikoak dira, eta lehen bien artean bi kilometro baino gehiagoko pasealeku jarraitua dago, baranda zuriarekin, Alderdi Eder lorategietatik badiaren amaieraraino.

Han, Ondarretako hondarra bukatzen den lekuan, Haizearen Orrazia dago: Chillidaren hiru piezak harkaitzean, beti irekita eta ordutegirik gabe. Eguzkiarekin postala da; itsasgoran eta itsaso handiarekin, plazaren zoruko zuloek ura eta zarata botatzen dituzte gora, eta hiri honetan gertatzen diren gauzarik ikusgarrienetakoa da. Ondo abrigatuta joan behar da, eta ertzera ez hurbildu.

Urgullen beste aldean, Zurriola Sagüeseko esplanadan bukatzen da, eta itsaso handiarekin olatuak lehertzen ikusteko lekurik onenetakoa da.

Mendiak eta lorategiak

Urgull publikoa eta doakoa da, eta Alde Zaharretik oinez igotzen da ordu erdi pasatxoan. Goian Motaren gaztelua dago, Historiaren Etxearekin: hiriaren iragana kontatzen duen udal aretoa, doan bisitatzen dena. Gainera, badiaren forma ulertzeko lekurik onena da: planoan ulertzen ez dena handik ikusten da behingoz.

Ulia benetako mendia da: Zurriolaren amaieratik, Ategorrietatik edo Intxaurrondotik sartzen da, eta kostaldeari jarraituz, goiko bidetik, Pasai Donibaneraino iristen da. Goiz oso bat, ezer hartu gabe.

Laua eta itzalpean nahi duenarentzat, Cristina Enea, Egian, zuhaitz zaharrak eta pauma solteak dituen parkea; eta Miramar jauregiko lorategiak, bi hondartzen artean: eraikina ez da bisitatzen, baina lorategiak publikoak eta doakoak dira, eta goiko zelaitik badia osoa ikusten da alde batetik eta Ondarreta bestetik. Erdialdean, Gipuzkoa plaza ezer kontsumitu gabe eta trafikoaren zaratarik gabe esertzeko leku gutxietakoa da.

Eta Alde Zaharrean, ezer balio ez duen ibilaldia: Kale Nagusia puntatik puntara, Koruko Andre Mariaren fatxada barrokotik San Bizente elizaraino, hiriko eraikinik zaharrena. Bien artean dagoena 1813aren ondoren berreraiki zena da.

Teilatupean: Tabakalera eta erakusketa aretoak

Tabakalera da euria ari duenean ia guztiaren erantzuna: ordaindu gabe sartzen da, erakusketak doakoak dira eta bertan egon daiteke orduz, ezer kontsumitu gabe. Goi-goian erdialdeko doako bistarik onena duen terraza du. Astelehenetan itxita dago.

Beheko solairuan Artegunea dago, Kutxa Fundazioaren argazkigintza aretoa, eta Kursaalean haren beste aretoa, Kubo. Biek erakusketa luzeak programatzen dituzte, eta biak sarrera doakoarekin.

San Telmok kobratzen du, baina astean egun batean edonor sartzen da doan —gaur egun, asteartean—, eta badira inoiz ordaintzen ez duten taldeak, horien artean 25 urtetik beherakoak. Baldintzak museoak jartzen ditu, eta haren webgunea da agintzen duena.

Eta galeriak geratzen dira, sarrera librekoak eta ia inork zapaltzen ez dituenak: Arteko, La Central eta Arteuparte, hirurak Grosen eta elkarrengandik minutu gutxira, eta Ekain Arte Lanak, Alde Zaharrean. Aretoen mapa osoa, eta bakoitza zenbatean behin aldatzen den, erakusketen gidan dago.

Liburutegiak eta kultur etxeak

Udal liburutegien sareak sarbide libreko guneak ditu irakurtzeko, kontsultatzeko eta ikasteko, eta mailegua doakoa da: Donostia Kulturako bazkide izatea besterik ez da behar. Udaletxearen behealdeko Liburutegi Nagusiaz gain, hor daude Alde Zaharreko Haur Liburutegia, San Telmokoa, Cristina Eneako baliabide zentrokoa, Martuteneko mediateka eta bitxikeria bat: Urgulleko udako liburutegia, mendiaren gailurrean.

Auzoetako kultur etxe gehienek liburutegia dute barruan, ordenagailuekin, wifiarekin eta prentsarekin, eta haien erakusketa aretoak doakoak dira. Egian, Ernest Lluchen, Lugaritzen eta Okendon KZgunea ere badago, Eusko Jaurlaritzaren informatika gela publikoa, doako ikastaroekin. Berdin irekitzen ez dena ordutegia da: batzuk arratsaldekoak dira, beste batzuk goiz eta arratsaldekoak, eta Aiete da igandean irekitzen duen bakarra. Fitxa bakoitzak berea du.

Sarrerarik gabeko musika

• Musikenek, goi mailako kontserbatorioak, Ibaetan, urtean berrehun eta berrogeita hamar bat kontzertu programatzen ditu —orkestra, big banda, karrera amaierako errezitaldiak—, eta gehienak sarrera librekoak dira. Hiriko doako zuzeneko musikaren iturririk iraunkorrena da, eta mailak harritu egiten du. Aurrerapen gutxirekin iragartzen du: komeni da haren webgunea aste gutxitan behin begiratzea.
• Txistulari Bandak igandero jotzen du, hamabiak eta laurdenetan, Konstituzio plazako arkupeetan, aulkirik eta sarrerarik gabe, iraila amaieratik uztailera. Hirian oraindik gertatzen diren gauzarik zaharrenetakoa da, eta estalpean denez ez da euriagatik bertan behera geratzen.

Hilero itzultzen dena

Bada ezer balio ez duen larunbat eta igande goizen egutegi bat:

• HorKonpon, bigarren larunbatean, Tabakalerako Medialaben: etxean hautsi dena guztion artean konpontzeko tailer irekia. Librea, doakoa eta izena eman gabe.
• Donostiatruk, hirugarren larunbatean, Tabakalerako plazan: auzokideen arteko bigarren eskuko azoka, sarrera librearekin. Abuztuan ez dago.
• Groseko landare azoka, bigarren larunbatean Katalunia plazan, haurrentzako tailerrekin.
• Erriberako kromo trukea, lehen igandean: errepikatuekin jaisten da eta falta direnekin itzultzen, dirurik gabe. Inork ez du iragartzen, beraz lehen aldiz joan aurretik komeni da auzo elkarteari galdetzea.

Eta gero azokak daude, non eramaten dena ordaintzen den eta paseatzea doakoa den: igandeetako rastroa, lehen igandeko Boulevardeko arte azoka eta Amarako, Groseko eta Antiguako ekoizleen azokak. Bakoitza zein egunetan den, azoken gidan.

Korrika egiten duenarentzat, Donostiarrakek talde bat ateratzen du larunbat, igande eta jaiegunetan, agertzen den edonorentzat irekia: izena eman gabe eta ordaindu gabe.

Jaiak, kalekoak direnak

Hiri honetako jai egutegia ia osorik kalean bizi da, eta kalean ez da ordaintzen:

• Danborrada, urtarrilaren 20an, gauerdiko igoeratik Konstituzio plazan hurrengo gauerdiko jaitsierara arte.
• Kaldereroak eta Inudeak eta Artzainak konpartsa, otsailaren hasieran, eta gero Inauterietako desfileak.
• San Juan, ekainaren 23an, Konstituzio plazako zuhaitzaren inguruko dantzarekin eta auzoetako suekin.
• Aste Nagusia, abuztuan: su artifizialak badiaren gainean gauero, beti doan —non jarri, haren gidan—, eta ondoren Sagüeseko doako kontzertuak.
• Abuztuaren 31, kalea ilunpetan eta kandelekin.
• Euskal Jaiak eta Kontxako Estropadak, irailean: arrauna doan ikusten da Paseo Berritik, Kontxatik eta Ondarretatik.
• Gau Beltza, urriaren 31n, auzo bakoitzeko elkarteek antolatuta.
• Santo Tomas, abenduaren 21ean; Olentzero eta Mari Domingi, 24an; eta Errege Kabalgata, urtarrilaren 5ean.

Zinemaldiak ere badu bere zati doakoa —gonbidapenezko hitzaldiak, erakusketak—, eta hemen bizi denarentzako gidan kontatuta dago.

Doakoa dirudiena eta ez dena

Ustekaberik ez izateko: Santa Klara uhartea badiako edozein puntutatik ikusten da doan, baina motoran iristen da, ordaindu egiten da eta denboraldian bakarrik ateratzen da. Estropaden harmailak eta udako jaialdietako agertoki batzuk ere ordainpekoak dira, ondoko pasealekua doakoa izan arren. Eta San Telmon, doako eguna astean bat da, ez guztiak.